Home Lịch sử lớp 12 Một số lưu ý khi ôn luyện thi môn Lịch Sử THPT...

Một số lưu ý khi ôn luyện thi môn Lịch Sử THPT Quốc Gia

424
0

Một số lưu ý khi ôn luyện môn Lịch Sử THPT Quốc gia 2019

ĐỊNH HƯỚNG CHUNG VỀ PHƯƠNG PHÁP HỌC VÀ ÔN THI MÔN LỊCH SỬ

  1. Phượng pháp học và ôn thi môn lịch sử

Bắt đầu từ kỳ thi THPT Quốc gia năm 2017 và 2018, Bộ Giáo dục và Đào tạo thực hiện hình thức thi trắc nghiệm khách quan đối với môn Lịch sử, việc thay đổi hình thức thi đã tác động lớn đến sự thay đổi về phương pháp học và kết quả môn học.

Những lưu ý quan trọng trong quá trình ôn thi THPT quốc gia môn Lịch sử
Những lưu ý quan trọng trong quá trình ôn thi THPT quốc gia môn Lịch sử

Sự thay đổi phương pháp thi theo hướng mới khiến không ít học sinh, nhất là các em lớp 12 băn khoăn, thắc mắc về phương pháp học, phương pháp ôn thi, phương pháp làm bài thi như thế nào để có kết quả tốt nhất.

Sự thay đổi này cũng gây không ít khó khăn cho giáo viên trong việc ôn tập, hệ thống hóa kiến thức cho học sinh.

Từ thực tế nhiều năm hướng dẫn học sinh ôn thi THPT quốc gia môn Lịch sử và thực tế từ kết quả hai kỳ thi THPT các năm trước cho thấy, rất nhiều em yêu thích môn lịch sử và lựa chọn môn này làm môn thi THPT quốc gia nhưng lại khó khăn trong việc tìm ra phương pháp học tập, ôn luyện. Không ít học sinh rất tự tin vào kiến thức của mình, kể cả một số em từng ôn thi HSG nhưng vẫn lúng túng khi xác định và trả lời các dạng câu hỏi trắc nghiệm, chính vì vậy kết quả thi thường không tương xứng với kiến thức mà các em đang có. Học sinh cần phải điều chỉnh những gì để khắc phục những hạn chế trên?

Lịch sử là môn học đòi hỏi độ tư duy cao, không chỉ học thuộc hay chăm chỉ giải đề trắc nghiệm. Môn sử yêu cầu các em có cách học và ôn thi đúng đắn.

  1.     Phương pháp học

Một trong những vấn đề mà đa số Thầy/Cô và các em học sinh quan tâm chính là phương pháp học môn Lịch sử như thế nào hiệu quả nhất. Từ thực tế quá trình giảng dạy và nhiều năm ôn luyện thi THPT quốc gia, chúng tôi nhận thấy tùy thuộc vào hoàn cảnh, điều kiện học tập, khả năng nhận thức, quỹ thời gian mà mỗi em học sinh lại có cho mình những phương pháp học khác nhau. Mỗi phương pháp lại đều có những ưu – nhược điểm khác nhau mà không phải trong trường hợp nào cũng có thể vận dụng để đạt hiệu quả cao nhất. Do vậy, trong phương pháp học môn lịch sử, các em có thể tham khảo những cách học sau đây và chọn ra phương pháp phù hợp nhất với bản thân và quỹ thời gian của mình. Dưới đây là một số lưu ý khi ôn luyện môn Lịch Sử THPT Quốc gia 2019 các em cần nắm vững trong quá trình ôn tập:

  • Xác định mục tiêu, quyết tâm học tập.
  • Nắm chắc kiến thức cơ bản theo SGK.
  • Phân chia kiến thức thành các mốc, các giai đoạn cụ thể, “chia để học”.
  • Phân bổ thời gian học hợp lý, phương pháp cà chua (Pomodoro Technique).
  • Phương pháp học 5W.
  • Học theo phương pháp cuốn chiếu.
  • Sử dụng sơ đồ tư duy.
  •  Nắm vững các khái niệm, thuật ngữ.
  •  Xem phim tư liệu, sử dụng kênh hình, đồ dùng trực quan.
  • Nguyên tắc: Nghe – Nói – Đọc – Viết
  • Học nhóm.
  • Sử dụng điện thoại thông minh.
  • Giải trí

Việc nắm vững phương pháp trên và chọn cho mình các phương pháp phù hợp nhất là đúng với tiêu chí khi ôn thi THPT Quốc gia của chúng tôi.

Học tự luận để thi trắc nghiệm.

Nắm vững kiến thức cơ bản để học tốt hơn
Nắm vững kiến thức cơ bản để học tốt hơn

Bước đầu tiên, cần xác định đúng mục tiêu, quyết tâm học tập, có kế hoạch cụ thể cho việc học.

Theo kinh nghiệm của chúng tôi, có đến trên 90% các em học sinh chọn môn Lịch sử với quan điểm “học để thi”, số còn lại chọn môn sử vì đam mê. Vì vậy trước khi bắt đầu quá trình ôn tập, các em cần xác định rõ mục tiêu, quyết tâm học tập của mình.

Để chọn môn Lịch sử làm môn thi THPT Quốc gia và là môn học tổ hợp xét tuyển, cần xác định rõ đây là môn học khó, cần được đầu tư nhiều thời gian và nhất thiết phải có người hướng dẫn trong suốt quá trình học. Các em nên đặt ra điểm số cần đạt cho bản thân để lấy đó làm động lực phấn đấu. Mỗi giai đoạn trong quá trình học đều nên kiểm tra lại khả năng của bản thân để xác định mục tiêu ở giai đoạn kế tiếp, nhất là ở giai đoạn nước rút. Việc kiểm tra có thể căn cứ vào làm các đề thi thử trên mạng, nhất là của các trường chuyên hoặc đề minh họa của Bộ Giáo dục.

Cần xác định quyết tâm cao độ trong việc học hỏi, bởi nếu không có đam mê thì việc học một môn khó như Lịch sử là điều nhiều em học sinh rất ngại. Trong quá trình học các em cần xây dựng thời gian biểu hợp lý và kiên quyết làm theo.

Thông thường, các em sẽ tự chia thời gian biểu cho việc học của mình, quy nhiên ngoài các môn khác, trong thời gian học chính khóa các em vẫn nên dành cho môn lịch sử thời gian ít nhất 1 tiếng mỗi ngày để học. Đến giai đoạn nước rút các em tăng tốc thì đã có một lượng kiến thức cơ bản tích lũy để làm nền tảng.

Về kiến thức cơ bản:

    • Việc học và nắm vững kiến thức cơ bản môn Lịch sử là vô cùng quan trọng, là chiếc chìa khóa để giải đáp tất cả những câu hỏi trong đề thi, nhưng nhiều em vẫn còn lúng túng trong việc lựa chọn cho mình một phương pháp nắm vững kiến thức cơ bản hiệu quả.
    • Trước hết cần loại bỏ tư tưởng Lịch sử là môn học thuộc lòng. Thực tế đề thi THPT Quốc gia cho thấy, rất nhiều câu hỏi yêu cầu độ tư duy cao, biết so sánh, phân tích, liên hệ thực tế… chứ không chỉ học thuộc lòng.
    • Kiến thức cơ bản được coi như xương sống của một giai đoạn, tiến trình lịch sử. Trong SGK cơ bản từ lớp 10 cho đến 12, toàn bộ các sự kiện, giai đoạn, nhân vật lịch sử đều được trình bày thành các bài theo lối thông sử hết sức cơ bản, do vậy cách tốt nhất để nắm kiến thức cơ bản là bám sát SGK. Các cem cũng cần xác định các phần sẽ giảm tải để loại bỏ nó ra khỏi chương trình học, bởi đấy được coi là kiến thức không cơ bản, hoàn toàn không có trong đề thi.
    • Để nắm vững kiến thức cơ bản, trước hết học sinh cần có thái độ nghiêm túc, tự học trước ở nhà, đọc trước SGK và các tài liệu cần thiết (nếu có). Khi đến lớp chú ý nghe Thầy/Cô giảng những ý chính, coi đó là bộ khung để xây dựng hệ thống kiến thức cho bản thân. Cần nắm vững kiến thức theo các bước: Xác định bối cảnh lịch sử (nguyên nhân bùng nổ sự kiện, hiện tượng) => Diễn biến sự kiện (nội dung chính) => Kết quả (kết quả lớn nhất, kết quả cơ bản nhất…) => Ý nghĩa lịch sử của sự kiện, hiện tượng (ý nghĩa lớn nhất, cơ bản nhất…) => Liên hệ thực tế hiện nay (nếu có). Cuối cùng, nhất thiết cac em phải học bài cũ, làm các bài tập ở cuối bài theo hình thức tự luận dù thi trắc nghiệm, đó là cách nắm vững kiến thức cơ bản tốt nhất.
  • Về phân chia kiến thức thành các mốc, các giai đoạn cụ thể:

Lịch sử là một quá trình, một chặng đường dài của nhân loại, của thời đại, dân tộc… trong đó luôn có những mốc son đánh dấu những nội dung quan trọng, mang tính bước ngoặt, bước phát triển, thậm chí bước thụt lùi. Việc chia nhỏ các nội dung, giai đoạn và nắm vững các cột mốc sẽ giúp học sinh khái quát được các vấn đề quan trọng của lịch sử.

Học là một phản xạ có điều kiện, các em học thuộc nhưng không ôn lại sau một thời gian thì quên kiến thức. Đây là lỗi của đa phần các em học sinh khi áp dụng phương pháp học từ đầu đến cuối SGK, sau đó quay vòng lại từ đầu. Để khắc phục các em cần phân chia kiến thức sắp học ra thành nhiều giai đoạn nhở để dễ học, thực hiện kế hoạch “chia để học”.

Lịch sử 12 năm từ 1945 đến 2000 bao gồm:

Lịch sử thế giới gồm các nội dung:

  • Trật tự thế giới mới sau chiến tranh thế giới thứ hai (1945 – 1991).
  • Liên Xô và các nước Đông Âu (1945 – 1991). Liên Bang Nga (1991 – 2000).
  • Khu vực Đông Bắc Á.
  • Đông Nam Á và Ấn Độ.
  • Châu Phi và Mỹ Latinh.
  • Các trung tâm kinh tế – tài chính lớn của thế giới tư bản: Mỹ – Tây Âu – Nhật Bản.
  • Quan hệ quốc tế trong và sau chiến tranh lạnh.
  • Cách mạng khoa học – công nghệ và xu thế toàn cầu hóa nửa sau thế kỷ XX.
  • Tổng kết lịch sử thế giới hiện đại từ 1945 – 2000.

Trong cả phần lịch sử thế giới 1945 đến 2000 nếu ở mức độ cao ta lại có thể khái quát hóa thành 5 mục lớn gồm:

  • Trật tự tế giới và quan hệ quốc tế 1945 đến 2000.
  • Liên Xô và các nước Đông Âu, Liên Bang Nga 1945 đến 2000.
  • Các nước Á, Phi, Mỹ Latinh 1945 đến 2000.
  • Các nước tư bản chủ yếu 1945 đến 2000.
  • Cách mạng khoa học – công nghệ và xu thế toàn cầu hóa.

Phần Việt Nam từ 1919 – 2000 bao gồm các nội dung.

Giai đoạn 1919 – 1903:

  • Cuộc khai thác thuộc địa lần 2 của thực dân Pháp và tác động của nó đến kinh tế – xã hội Việt Nam.
  • Phong trào yêu nước bao gồm phong trào của tư sản, tiểu tư sản (khuynh hướng dân chủ tư sản), phong trào công nhân (khuynh hướng vô sản).
  • Hoạt động của Nguyễn Ái Quốc.
  • Sự ra đời của ba tổ chức cộng sản và ba tổ chức cách mạng.
  • Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời.
  • Cương lĩnh chính trị và Luận cương chính trị.

Giai đoạn 1930 – 1945:

  • Phong trào cách mạng 1930 – 1931.
  • Phong trào dân chủ 1936 – 1939.
  • Tình hình Việt Nam trong những năm chiến tranh thế giới thứ hai.
  • Các hội nghị Trung ương Đảng 11/1939 và tháng 5/1941.
  • Quá trình chuẩn bị cho Cách mạng tháng Tám và khởi nghĩa từng phần.
  • Cách mạng tháng Tám thành công và sự ra đời nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Giai đoạn 1945 – 1954:

  • Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa từ sau ngày 02/9/1945 đến trước ngày 19/12/1946.
  • Cuộc kháng chiến chống Pháp bùng nổ.
  • Các thắng lợi của ta trong kháng chiến chống Pháp (chiến dịch Việt Bắc 1947, chiến dịch Biên giới 1950, thay chiến dịch bằng chiến cuộc Đông – Xuân 1953 – 1954, Chiến dịch Điện Biên Phủ 1954).
  • Hậu phương trong kháng chiến chống Pháp (1945 – 1954).
  • Hiệp định Giơnevơ 1954 về Chấm dứt chiến tranh và lập lại hòa bình ở Đông Dương.

Giai đoạn 1954 – 1975:

  • Tình hình 2 miền Nam – Bắc sau hiệp định Giơnevơ.
  • Chiến đấu chống các chiến lược chiến tranh của đế quốc Mỹ (1954 – 1975).
  • Hậu phương trong những năm kháng chiến chống Mỹ (1954 – 1975).
  • Hiệp định Pari về Việt Nam 1973.

Giai đoạn 1975 – 2000:

  • Việt Nam trong những năm đầu sau thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước.
  • Đường lối đổi mới của Đảng (1986 – 2000).

Việc phân chia thành các giai đoạn cụ thể sẽ giúp học sinh vừa nắm được những nét chung nhất, xuyên suốt của sự phát triển lịch sử, vừa nắm được những nét riêng, đặc điểm nổi bật của từng vấn đề, giai đoạn cụ thể.

Ví dụ: Giai đoạn 1919 – 1930. Trong sách giáo khoa được trình bày là phong trào dân tộc dân chủ 1919 – 1930, tuy nhiên nội dung của giai đoạn này nhiều hơn thế, để cụ thể hóa chúng ta có thể chia giai đoạn này thành 2 giai đoạn nhỏ ứng với các mục tiêu kiến thức khác nhau.

Nếu lấy mốc 1925 để phân chia giai đoạn 1919 – 1930 thành 2 giai đoạn nhỏ sẽ thấy:

Đối với phong trào dân tộc dân chủ, phong trào công nhân, năm 1925 đánh dấu sự chuyển biến mới của phong trào đấu tranh, giai cấp công nhân bắt đầu bước vào giai đoạn đấu tranh tự giác bằng sự kiện bãi công Ba Son tháng 8/1925.

Đối với phong trào dân tộc dân chủ và hoạt động của Nguyễn Ái Quốc, năm 1925 đánh dấu bước tiến mới trong quá trình chuẩn bị về tư tưởng chính trị, tổ chức, cán bộ cho việc thành lập Đảng bằng sự kiện thành lập Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên tháng 6/1925.

Như vậy lấy mốc 1925 là hợp lý.

Vì vậy, khi phân chia thành các giai đoạn lịch sử ứng với các mốc sự kiện cụ thể, nhất thiết chúng ta phải tìm hiểu xem tại sao lại chia như vậy, việc lấy mốc sự kiện đó có ý nghĩa gì. Khi đó chúng ta sẽ tự hình thành cho mình khả năng phân chia giai đoạn lịch sử trong cả một quá trình chung.

Mục lục là phần tổng quan tất cả các chương trình học, bao nhiêu bài ứng với bấy nhiêu luận điểm chính nhất cần phải nắm. Trước khi học các nội dung cụ thể, các em cần đọc kỹ phần mục lục để xác định những  nội dung mình sẽ học.

Tiếp theo, trước khi làm đề cương các em cần đọc tiếp phần chữ nhỏ bên dưới tên bài, đây là phần chứa đựng những tôn tin tóm tắt về những nội dung chính của bài học. Phần cuối sau khi đọc xong là làm đề cương, làm sao ngắn gọn dễ hiểu để học lấy khung sườn trước tiên sau mới học kỹ chuyên sâu nâng cao khi vững cơ bản.

Phân bổ thời gian hợp lý, phương pháp cà chua (Pomodoro Technique).

Đây là phần khó nhất trong ôn thi – phân bổ thời gian cho các môn học.

Với môn lịch sử, mức độ tư duy trong đề thi ngày càng cao, dẫn đến việc chúng ta phải dành nhiều thời gian hơn cho việc học.

Đa phần, học sinh dành quá nhiều thời gian cho học thêm, học thêm dàn trải nhiều môn dẫn tới mất trọng điểm, các em cân xác định môn thi chính thức của mình trong các tổ hợp xét tuyển, môn nào mình yếu nhất để có cách sắp xếp thời gian hợp lý. Thêm nữa cần tôn trọng nhịp đồng hồ sinh học của bản thân,không học quá sức.

Với môn lịch sử, các em nên hạn chế việc học thêm quá nhiều, sắp xếp thời gian tự học và học nhóm. Thời gian tự học vẫn là quan trọng nhất. Và trong thời gian này, để đẩy năng suất lên cao nhất, hãy sử dụng phương pháp cà chua (Pomodoro Technique). Không nên học một mạch 4 – 5 tiếng, hoặc thức xuyên đêm, mà chia quỹ thời gian của bạn ra từng quãng ngắn 30 phút (Pomodoro) và chỉ tập trung học một thứ trong quãng này. Sau 30 phút, bạn sẽ nghỉ 5 phút rồi tiếp tục và cứ sau 4 Pomodoto hãy giải lao 25 – 30 phút. Phương pháp này sẽ hạn chế tối đa “nửa tỉnh nửa mê”, nghĩa là có thể học với tinh thần hăng say chỉ tại một thời điểm nhất định mà thôi. Trong khi đó ôn luyện là cả một quá trình dài, đường xa nên đi chậm mà chắc.

Ví dụ: Khi học giai đoạn lịch sử Việt Nam 1919 – 1930, các em có thể phân bổ thời gian như sau:

  1.     30 phút đầu tiên đọc toàn lướt qua toàn bộ nội dung của giai đoạn.
  2.     Nghỉ ngơi 5 phút.
  3.     30 phút tiếp theo tìm hiểu về cuộc khai thác thuộc địa, chú ý đến nguyên nhân, nội dung, điểm mới của cuộc khai thác.
  4.     Nghỉ nghỉ 5 phút.
  5.     30 phút tiếp theo tìm hiểu về tác động của cuộc khai thác thuộc địa đối với sự phân hóa xã hội, đánh giá khả năng cách mạng của từng giai cấp, có thể tự xếp mình vào giai cấp tiểu tư sản để tự đánh giá.
  6.     Nghỉ ngơi 5 phút.
  7.     30 phút tiếp theo tìm hiểu về các mâu thuẫn chủ yếu trong lòng xã hội Việt Nam, nguyên nhân sự xuất hiện các mâu thuẫn đó.
  8.     Nghỉ ngơi 5 phút.
  9. 30 phút tiếp theo đọc lại nội dung 1 và 2…
  10.  Lặp lại như ban đầu.
  •        Phương pháp 5W:

Đây là phương pháp học lịch sử căn bản nhất, giúp học sinh có cái nhìn tổng quan về các vấn đề lịch sử, sự kiện, nhân vật. Qua đó hình thành hệ thống kiến thức cơ bản. Phương pháp 5W là viết tắt của các câu hỏi trong tiếng Anh gồm:

 What? Cái gì? Học sinh nắm được sự kiện lịch sử gì? Tên gọi của sự kiện đó.

 Where? ở đâu? Sự kiện đó diễn ra ở địa điểm lịch sử nào?

Who? Ai? Nhân vật lịch sử nào được gắn với sự kiện, vai trò, đóng góp của nhân vật đó với sự hình thành, phát triển của sự kiện, hiện tượng lịch sử?

 When? Khi nào? Sự kiện, hiện tượng đó diễn ra vào thời điểm nào? Có thể là sự kiện cụ thể có mốc thời gian chính xác, cũng có khi chỉ có mốc thời gian tượng trưng hoặc mang tính giai đoạn.

– Why? Tại sao? Các em có thể giải thích về các vấn đề có liên quan như nguyên nhân, kết quả, ý nghĩa, tác động, vai trò, vị trí, tính chất, đặc điểm, đóng góp…của nhân vật, sự kiện, hiện tượng, giai đoạn lịch sử.

Trong 5W trên, why là phần quan trọng nhất mà các em cần chú trọng giải quyết, bởi khi trả lời được các câu hỏi trên, các em sẽ hình thành được tư duy cho mình để hiểu sâu sắc bản chất của sự kiện, hiện tượng lịch sử.

Ví dụ: Khi học về Hội nghị hợp nhất các tổ chức cộng sản đầu năm 1930, các em đặt câu hỏi và giải quyết tuần tự như sau:

What? Cái gì? Hội nghị hợp nhất các tổ chức cộng sản.

Where? Ở đâu? Bán đảo Cửu Long, Hương Cảng, Trung Quốc.

Who? Ai? Nguyễn Ái Quốc chủ trì và 6 đại biểu của các tổ chức cộng sản trong và ngoài nước.

When? Khi nào? Họp từ 06/01/1930 đến 08/02/1930 các đại biểu về nước.

Why? Tại sao? Các em sẽ trả lời câu hỏi. Tại sao các tổ chức hội nghị lại hợp nhất? Tại sao lại diễn ra ở Hương Cảng, Trung Quốc? Tại sao Nguyễn Ái Quốc chủ trì hội nghị? Tại sao đặt tên Đảng là Đảng Cộng sản Việt Nam? Tại sao hội nghị thành công…

Qua đó các em sẽ có cái nhìn tổng quan nhất về sự kiện lịch sử Hội nghị hợp nhất các tổ chức cộng sản cũng như hiểu sâu sắc được bản chất của sự kiện trên, đánh giá được tác động, vai trò, vị trí của hội nghị cũng như vai trò của Nguyễn Ái Quốc…

Học theo phương pháp cuốn chiếu, lượt đi lượt về:

Khi Xây dựng được hệ thống kiến thức cơ bản và có được đề cương bước tiếp theo là học, học làm sao để quên ít nhất? Chúng ta có thể áp dụng phương pháp sau:

  • Bắt đầu học 5 bài rồi quay lại ôn bài 1, 2, 3.
  • Học tiếp bài 6, 7, 8 xong quay lại ôn bài từ 1 – 5.
  • Học tiếp nào 9, 10, 11 xong quay lại ôn các bài từ 1 – 8.
  • Học bài 12, 13 quay lại ôn 1 lượt phần thế giới.

Cứ lần lượt như vậy cho đến hết các bài, khi học sang phần Việt Nam thì các em đã ôn được khá nhiều lượt các bài đầu tiên và tương đối kỹ phần thế giới. Khi đã nhớ phần học kỹ nên giảm thời gian ôn các phần này, tập trung học các bài mới, ôn lại các phần mới học nhưng ít nhất một tuần các em phải xem lại các phần đã học kỹ trước đó một lượt. Sau khi học xong, các em đảo ngược lại học từ phần cuối lên để học kỹ những phần mới và ôn lại phần kiến thức đã học.

Có thể minh họa qua hình dưới đây

Nhưng lưu ý quan trọng khi luyện thi môn lịch sử THPT Quốc gia 2019
Những lưu ý quan trọng khi luyện thi môn lịch sử THPT Quốc gia 2019

Hình số 1 là lượt học lượt đi, phần đầu to vì tập trung ôn nhiều hơn, các phần sau sẽ giảm dần thời gian ôn.

Hình số 2 là lượt về, đầu trên to vì dành thời gian ôn tập trung những phần mới học sao cho vững như những phần đầu tiên học, càng đổ về phía đầu to hình 1 thì càng nhọn do phần này chỉ ôn lại nên dành thời gian ít hơn.

Sử dụng sơ đồ tư duy.

Đối với mỗi giai đoạn lịch sử thường có những sự kiện lịch sử nổi bật gắn với những nhân vật tiêu biểu, đánh dấu những bước phát triển (đôi khi là bước lùi) của lịch sử. Từ đó có thể so sánh các giai đoạn lịch sử với nhau để rút ra những bài học lịch sử, thấy được những nguyên nhân thành công hay thất bại gắn với công – tội của các nhân vật lịch sử

Khi học sử phải tuyệt đối tuân theo phương pháp mình đã chọn, không học nhảy cóc, lung tung dẫn tới rối loạn và lâu dần sẽ sợ học lịch sử.

Dùng sơ đồ cây hoặc sơ đồ tư duy sau khi học xong kiến thức cơ bản để tái hiện cũng như tổng hợp kiến thức đã học là phương pháp học tốt dành cho các em đã có nền tảng kiến thức tương đối.

Trong quá trình học áp dụng thêm phương pháp liên hệ ngang bằng. Các em kẻ 1 trục thời gian ở giữa sau đó ghi mốc thời gian rồi chiếu ngang thế giới có sự kiện gì, Việt Nam cùng thời gian đấy có sự kiện gì và tác động của sự kiện đó đến Việt Nam thế nào.

Ví dụ: Những năm 1929 – 1933 thế giới đang diễn ra cuộc đại khủng hoảng kinh tế trong giới tư bản, Việt Nam có Đảng ra đời và phong trào cách mạng 1930 – 1931. Tác động: Cuộc khủng hoảng làm cho nhân dân ta thêm cùng cực dưới sách thống trị của thực dân Pháp và đây là một trong các nguyên nhân dẫn đến bùng nổ phong trào cách mạng 1930 – 1931.

Khi học tới mỗi giai đoạn, mỗi bài cần chú ý, lấy bút đánh dấu (note) lại những điểm quan trọng ví dụ như từ khóa, ý nghĩa, bài học kinh nghiệm… Đây là những phần cần được quan tâm, chú ý đặc biệt nhớ kỹ, không thể quên.

Một vấn đề quan trọng nữa trong việc sử dụng sơ đồ tư duy mà hầu hết học sinh mắc phải đó là sử dụng sơ đồ tư duy quá sớm trong các bài học. Thực tế khi chưa hình thành kiến thức và nắm chắc hệ thống kiến thức cơ bản, học sinh sẽ không hiểu gì hoặc bị nhầm lẫn kiến thức khi học theo sơ đồ tư duy. Do vậy sơ đồ tư duy chỉ là biện pháp bổ sung quan trọng cho việc nắm chắc kiến thức cơ bản chứ không nên sử dụng như là phương pháp chính. Điều này rút ra từ kinh nghiệm nhiều năm ôn thi của chúng tôi, gần như chúng tôi không cho học sinh sử dụng sơ đồ tư duy có sẵn mà yêu cầu các em sau khi nắm chắc kiến thức mới tự xây dựng.

Nắm vững các khái niệm, thuật ngữ:

Khái niệm và thuật ngữ lịch sử rất quan trọng, thực tế trong đề thi năm 2017 và 2018 cho thấy, phần lớn các câu hỏi ở mức độ vận dụng thấp và cao đều có liên quan đến các khái niệm và thuật ngữ. Việc học sinh không nắm được nội dung, bản chất của khái niệm, thuật ngữ sẽ dẫn tới không giải nghĩa được từ khóa, không xác định được trọng tâm của câu hỏi, dẫn tới không đưa ra được đáp án đúng.

Về sử dụng kênh hình:

Sử dụng kênh hình sẽ giúp ghi nhớ hiệu quả hơn
Sử dụng kênh hình sẽ giúp ghi nhớ hiệu quả hơn

Kênh hình gồm ảnh chụp, tranh vẽ, lược đồ, sơ đồ, đồ thị, phim tài liệu, phim lịch sử, hiện vật lịch sử. Để sử dụng kênh hình hiệu quả các em cần nắm vững 4 bước sau:

Quan sát, nhận diện đúng loại kênh phù hợp với nội dung lịch sử cụ thể. Ví dụ, đối với các chiến dịch, trận đánh sử dụng lược đồ, sơ đồ hoặc tranh ảnh, đoạn phim tư liệu, đối với hội nghị sử dụng tranh ảnh, đối với nhân vật sử dụng ảnh chụp, tranh vẽ…

Miêu tả được quang cảnh, thời gian, địa điểm, nội dung sự kiện diễn ra được đề cập trong kênh hình. Ví dụ, qua hình ảnh về cây đa Tân Trào, cần xác định được

địa điểm, thời gian, nơi đây diễn ra các hội nghị quan trọng trong giai đoạn chuẩn bị Tổng khởi nghĩa tháng Tám năm 1945.

Nhận thức được giá trị lịch sử, ý nghĩa của sự kiện qua kênh hình. Đánh giá, nhận xét, so sánh, liên hệ với thực tế…

Kênh hình học trong lịch sử là rất phong phú và nhiều nguồn khác nhau, các em cần sử dụng kênh hình ở nguồn chính thống, kết hợp sử dụng kênh hình với kênh chữ. Việc sử dụng kênh hình hiệu quả nhất là trong học nhóm, có thể bàn luận với nhau về bức ảnh, đoạn phi, tranh vẽ cụ thể để từ đó rút ra nội dung và ý nghĩa của kênh hình.

Ví dụ. Trên đây là hình ảnh lán Khuôi Nậm tại Pác Bó, Trường Hà, Hà Quảng, Cao Bằng. Đây là nơi đã diễn ra Hội nghị Trung ương Đảng lần thứ VIII. Quyết định đặt vấn đề giải phóng dân tộc lên hàng đầu, đưa vấn đề dân tộc về từng nước Đông Dương; thành lập Mặt trận Việt Minh. Là sự chuẩn bị trực tiếp cho thắng lợi của Cách mạng tháng Tám. Nhìn vào kênh hình trên chúng ta cần gắn nó với sự kiện cụ thể) địa điểm, thời gian, nhân vật, ý nghĩa của sự kiện…

Về Nguyên tắc Nghe – Nói – Đọc – Viết.

Đây là 4 bước hình thành kiến thức tốt nhất và là phương pháp chúng tôi thường xuyên sử dụng cho học sinh trong quá trình ôn tập, không chỉ áp dụng cho ôn tập môn lịch sử mà có thể áp dụng cho tất cả các môn học khác, nhất là các môn xã hội.

Nghe: Nghe thầy cô giảng, nghe trên kênh hình, nghe bạn bè trong học nhóm, nghe nhân chứng lịch sử kể chuyện…Việc nghe sẽ tác động ngay lập tức vào việc hình thành bước đầu khái niệm cho học sinh.

Nói: Sử dụng chủ yếu trong học nhóm, thảo luận nhóm, ở bước này học sinh phát triển kỹ năng tự đưa ra định nghĩa, khái niệm theo cách của mình trên cơ sở tham khảo tài liệu. Dựa vào đó hình thành tư duy.

Đọc: Đọc SGK, tài liệu tham khảo, việc đọc nhiều sẽ cung cấp thêm những lượng kiến thức mới để bổ sung cho những lượng kiến thức cũ đã ghi nhớ, điều này càng củng cố hơn nữa kiến thức cơ bản và nâng cao cho học sinh.

Viết: Là bước hình thành tư duy cao, từ những nội dung đã được học, tiếp xúc, học sinh tự viết thành đề cương ôn tập, tự vẽ sơ đồ tư duy, tự làm các bài tập từ cơ bản đến nâng cao. Các em có thể sử dụng giấy dán tường để viết những nội dung quan trọng và dán ở những nơi thường xuyên tiếp xúc. Đây cũng là bước cuối cùng trong chuỗi quá trình ôn luyện của học sinh. Sau bước viết, tiếp tục quay trở lại bước nghe tuần tự.

Học nhóm: Lợi ích của việc học theo nhóm.

Học nhóm là một hình thức học tập phổ biến nhằm nâng cao sự hợp tác giữa các thành viên trong nhóm, qua đó các em tự đặt câu hỏi, thảo luận, trình bày quan điểm, và thực hiện học hợp tác. Việc học nhóm sẽ cho phép học sinh học hỏi lẫn nhau, khuyến khích tư duy cấp cao. Là một phương pháp đặc biệt hữu hiệu cho hoạt động giải quyết vấn đề khó trong ôn thi. Tuy nhiên để có thể phát huy được những lợi ích của việc học nhóm, các em cần chú ý những điểm sau.

Số lượng thành viên không quá đông, thông thường để đạt hiệu quả cao nhất trong học nhóm cần 4 đến 5 người. Trong đó phải có những người có kiến thức tốt làm định hướng. Không học nhóm quá đông sẽ làm loãng những nội dung học, quá ít sẽ không gây hứng thú trong tranh luận vấn đề.

Khi học nhóm nên chọn địa điểm thuận lợi cho việc thảo luận, có bảng hoặc máy tính. Trong quá trình học nhóm, các em chia nhỏ các vấn đề cho cả nhóm cùng làm, tìm ra nội dung sau đó tiến hành thảo luận. Thông thường việc thảo luận sẽ gây những bất đồng hoặc hoang mang ở những vấn đề khó, do vậy cần có người định hướng tốt.

Không nên học nhóm quá dày, mỗi tuần tối đa chỉ học nhóm 2 – 3 buổi, thời gian còn lại dành cho việc tự học.

Ví dụ: Khi học nhóm về bài Đông Nam Á, các em cho nhau chuẩn bị học về ASEAN. Trong thời gian chuẩn bị, phân công cho mỗi bạn chuẩn bị trước một nội dung (sự thành lập, sự mở rộng, hoạt động chính, vai trò, quan hệ với Việt Nam…). Sau đó các em ráp nôi, thảo luận các nội dung trên thành một bài hoàn chỉnh, chính xác và phô tô cho cả nhóm cùng đọc.

Sử dụng điện thoại thông minh: Hiện nay, các phương tiện ghi âm rất phổ biến, có thể dùng điện thoại di động thông minh để phục vụ cho cách học này. Các bạn đọc to, rõ ràng nội dung bài học, ghi âm lại và có thể nghe bất kỳ khi nào, kể cả trước khi đi ngủ. Việc nghe trước hết sẽ tác động trực tiếp đến việc ghi nhớ, hình thành kiến thức theo nguyên tắc “mưa dầm thấm lâu”. Đây là một trong những cách ghi nhớ kiến thức rất hiệu quả và dễ dàng. Tuy nhiên, cần chú ý phối hợp giữa nghe và viết như nguyên tắc phía trên.

Ngoài ra các bạn có thể chụp lại những nội dung kiến thức hay và lấy đó làm hình nền điện thoại, sau khi thuộc có thể thay bằng hình nền khác, đảm bảo các bạn sẽ không bao giờ quên kiến thức mà ngày nào cũng thấy.

Giải trí: Đây là nội dung rất quan trọng trong quá trình dạy và học mà nhiều học sinh và giáo viên làm chưa đúng cách. Bộ não con người là siêu việt như một siêu máy tính với khả năng ghi nhớ và lưu trữ vô hạn, tuy nhiên vì nhiều lý do khác nhau chúng ta không thể ghi nhớ quá nhiều cùng một lúc. Thực tế chúng ta cần có thời gian để bộ não nghỉ ngơi và “dọn rác” theo đúng nghĩa. Tuy nhiên giải trí trong quá trình học không nên sa đà, đi bộ, nghe nhạc hoặc xem những đoạn phim hài ngắn là những phương pháp thư giãn tốt nhất trong quá trình học căng thẳng. Ngoài ra các em cũng cần bổ sung năng lượng cho bản thân bằng các loại đồ ăn nhẹ, đồ uống có đường.

Học Online: Đây là phương pháp học không mới nhưng còn khá xa lạ với nhiều giáo viên và học sinh. Chúng tôi khuyên chỉ nên học khi thật sự cần thiết và chú ý đến nội dung sẽ học. Học Online đúng cách với phương pháp chuẩn sẽ tiết kiệm tối đa thời gian, công sức và tiền bạc của bản thân và gia đình mà có hiệu quả rất cao. Tuy nhiên các em cần lựa chọn kênh học phù hợp, có thái độ học tập nghiêm túc.

  • Tuyệt đối tránh: Học tự luận chưa đến nơi, chưa vững kiến thức cơ bản nhưng chăm chăm giải đề trắc nghiệm. Thi trắc nghiệm nhưng phải học tự luận việc giải đề chỉ được tiến hành như một phần kiểm tra của buổi học nhằm định hình kiến thức và làm quen với các dạng đề.

Hi vọng rằng với một số phương pháp ôn thi này sẽ giúp các em ôn chinh phục kiến thức môn sử dễ dàng hơn.

Môn Lịch sử thật ra không hề khó khăn như chúng ta vẫn tưởng. Tuy nhiên, trong quá trình ôn thi THPT Quốc gia môn Lịch sử các bạn cũng cần phải thật sự nghiêm túc, chăm chỉ và có phương pháp học mới đạt được kết quả cao.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here