Home Lịch sử lớp 12 Cách mạng khoa học công nghệ và xu thế toàn cầu hóa

Cách mạng khoa học công nghệ và xu thế toàn cầu hóa

196
0

Cách mạng khoa học công nghệ và xu thế toàn cầu hóa

Kiến thức cần nắm vững:

– Nguồn gốc, nội dung, đặc điểm, tác động của cuộc cách mạng khoa học công nghệ.

– Ý nghĩa của cách mạng khoa học công nghệ.

– Xu thế toàn cầu hóa và ảnh hưởng của nó.

– Liên hệ đến Việt Nam.

  1. Cách mạng khoa học – công nghệ

a. Nguồn gốc:

– Nguồn gốc sâu xa là do yêu cầu của cuộc sống, của sản xuất:

+ Con người phải lao động, phải sản xuất ra của cải để tồn tại và phát triển. Muốn sản xuất ra nhiều của cải thì con người không chỉ dựa vào bản thân sức lao động của mình mà còn phải tìm cách cải tiến, hoàn thiện phương tiện sản xuất: công cụ, máy móc, vật liệu (thường được gọi chung là kỹ thuật).

+ Mặt khác, kỹ thuật muốn tiến bộ thì phải dựa vào sự phát triển của khoa học, cơ bản: Toán, Lý, Hóa, Sinh…

=> Như vậy, yêu cầu của cuộc sống con người, cụ thể là yêu cầu của kỹ thuật sản xuất đã trở thành động lực và là nguồn gốc sâu xa dẫn tới cuộc cách mạng khoa học – kỹ thuật lần thứ nhất cũng như lần thứ hai.

– Do yêu cầu bức thiết của tình hình thời hiện đại: Bùng nổ dân số, cạn kiệt nguồn tài nguyên thiên nhiên, ô nhiễm môi trường, do nhu cầu sinh hoạt ngày càng cao của con người, đòi hỏi phải có những công cụ sản xuất mới, kỹ thuật cao, phải có những nguồn năng lượng mới và những vật liệu mới thay thế nguồn tài nguyên thiên nhiên đang ngày càng vơi cạn.

– Để phục vụ cho chiến tranh thế giới thứ hai: Đó là yêu cầu sáng chế ra những vũ khí, phương tiện chiến tranh, thông tin liên lạc hiện đại, đặc biệt là vũ khí nguyên tử… nhằm mang lại hiệu quà cho các bên tham chiến

Những thành tựu của cuộc cách mạng công nghiệp cuối thế kỷ XVIII đầu thế kỷ XIX, tạo tiền đề để thúc đẩy sự bùng nổ và phát triển của cuộc cách mạng khoa học – kỹ thuật lần hai.

b. Nội dung – Đặc điểm

* Nội dung và phạm vi: Rất rộng lớn, rất phong phú diễn ra trong mọi ngành của khoa học cơ bản và đã tạo ra được cơ sở lý thuyết cho các khoa học khác:

– Khoa học cơ bản: Toán học, Vật lý, Hóa học, Sinh học. Khoa học cơ bản là cơ sở lý thuyết cho các khoa học khác, cho kỹ thuật và là nền móng của tri thức.

– Nghiên cứu, phát minh ra nhiều ngành khoa học mới: khoa học vũ trụ, khoa học du hành vũ trụ, gắn liền khoa học tự nhiên với kỹ thuật mới như điều khiển học.

– Hiện nay các nhà khoa học đang tập trung đi sâu nghiên cứu, giải quyết những yêu cầu bức thiết nhằm đáp ứng cuộc sống của con người trên các phương hướng sau:

+ Hướng tự động hóa, nhằm thay đổi căn bản điều kiện lao động của con người và nâng cao năng suất lao động.

+ Tìm những nguồn năng lượng mới, những vật liệu mới, những công cụ mới.

+ Cuộc “cách mạng xanh” trong nông nghiệp.

+ Chinh phục vũ trụ để phục vụ cuộc sống trên trái đất.

+ Giao thông vận tải, thông tin liên lạc: Máy bay hành khách siêu âm khổng lồ (Côngcoocđơ, Booing 767), tàu hỏa tốc độ cao 300 km/h

* Đặc điểm:

– Đặc điểm lớn nhất là khoa học trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp. Mọi phát minh kỹ thuật đều bắt nguồn từ nghiên cứu khoa học. Khoa học gắn liền với kỹ thuật, đi trước mở đường cho kỹ thuật. Kỹ thuật lại đi trước mở đường cho sản xuất. Khoa học là nguồn gốc chính của những tiến bộ kỹ thuật và công nghệ.

* Các giai đoạn phát triển:

– Giai đoạn đầu: Từ những năm 40 đến nửa đầu những năm 70.

– Giai đoạn hai: Từ cuộc khủng hoảng năng lượng 1973 đến nay, cách mạng công nghệ được nâng lên vị trí hàng đầu.

c. Vị trí – Ý nghĩa – Tác động

– Thành tựu của cuộc cách mạng khoa học – kỹ thuật đã làm thay đổi một cách cơ bản các nhân tố sản xuất như: Công cụ sản xuất và công nghệ sản xuất, nguyên liệu năng lượng, thông tin vận tải… Trong đó sự thay đổi về công cụ và công nghệ là then chốt. Nhờ vậy con nguoiwf tạo ra được một lực lượng sản xuất nhiều hơn, đồ sộ hơn. Năng suất lao động cao hơn, với những hàng hóa sản phẩm mới, những thiết bị tiện nghi mới, những nhu cầu tiêu dùng trong đời sống xã hội thay đổi.

– Xuất hiện những thay đổi lan về cơ cấu dân cư với xu hướng dân số lao động trong công nghiệp, nông nghiệp giảm đi và và dân số trong các ngành dịch vụ tăng lên.

– Cách mạng khoa học – kỹ thuật đã và đang đưa loài người sang một nền văn minh mới: Văn minh hậu công nghiệp (văn minh trí tuệ) lấy vi tính, điện tử thông tin về khoa học sinh hóa làm cơ sở. Đồng thời cũng đã và đang đặt ra những đòi hỏi mới, những yêu cầu cao đối với sự nghiệp giáo dục và đào tạo con người ở các quốc gia.

– Cách mạng khoa học – kỹ thuật với những thành tựu to lớn của nó đã làm cho nền kinh tế thế giới ngày càng được quốc tế hóa cao. Làm cho sự giao lưu trao đổi về văn hóa, văn học nghệ thuật, sự hợp tác trên các lĩnh vực y tế, dân số, giáo dục, khoa học – kỹ thuật giữa các quốc gia ngày càng phát triển và gắn bó nhau. Đang hình thành một thị trường toàn thế giới bao gồm các nước có chế độ chính trị, xã hội khác nhau vừa đấu tranh, vừa hợp tác cùng tồn tại hòa bình.

– Tuy vậy, cách mạng khoa học – kĩ thuật cũng đã và đang để lại những hậu quả tiêu cực mà hiện nay con người chưa giải quyết được: Vũ khí hủy diệt, ô nhiễm môi trường, bệnh tật… đang trở thành hiểm họa đối với cuộc sống loài người.

d. Ý nghĩa của cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật đối với các nước đang phát triển và đối với nước ta

– Thực tế sự tiến bộ của nền kinh tế Mỹ, Nhật Bản và nhiều nước trên thế giới từ sau thế chiến thứ hai đến nay đã chứng tỏ vai trò quan trọng của khoa học kỹ thuật.

– Các nước đang phát triển (trong đó có Việt Nam) có thể tận dụng được thành tựu của cuộc cách mạng khoa học – kĩ thuật, thì sẽ có cơ hội phát triển nhanh nền kinh tế của mình, rút ngắn khoảng cách về đời sống kinh tế so với các nước phát triển, (tác động của cuộc cách mạng khoa học – kĩ thuật đối với nền kinh tế: Những phát minh mới về vật liệu sản xuất, công cụ sản xuất, năng lượng… sản xuất ra lượng của cải vật chất khổng lồ trong thời gian ngắn…).

– Trong công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam hiện nay, muốn thành công thì vai trò của khoa học kỹ thuật là cực kỳ quan trọng, có ý nghĩa quyết định. Chính sách của Đảng và nhà nước ta: đưa khoa học – công nghệ trở thành quốc sách hàng đầu.

– Tuy nhiên, nếu không có chủ trương và biện pháp phù hợp để tiếp thu những thành tựu khoa học và công nghệ mới nhất thì sẽ có nguy cơ tụt hậu xa hơn so với các nước trên thế giới.

Kết luận: Sự phát triển của khoa học – kỹ thuật sau chiến tranh thế giới thứ hai như vũ bão, chưa từng có trong lịch sử loài người. Đây là một thách thức và cũng là thời cơ đối với các quốc gia dân tộc, hướng tới mục tiêu phát triển phồn vinh.

* Cuộc cách mạng khoa học – kỹ thuật lần thứ hai đã và đang đưa loài người chuyển sang một nền văn minh mới: nền văn minh trí tuệ.

– Cuộc cách mạng khoa học – kỹ thuật lần thứ hai ra đời từ những năm 40 của thế kỷ XX (từ đầu những năm 70 được gọi là cách mạng khoa học – công nghệ), không chỉ là cuộc cách mạng kỹ thuật đơn thuần như ở thế kỷ XVIII mà nó kết hợp chặt chẽ giữa cách mạng khoa học và cách mạng kĩ thuật. Cuộc cách mạng này phát triển với một tốc độ nhanh chóng, quy mô rộng lớn và thu được những thành tựu kỳ diệu chưa từng có trong lịch sử nhân loại, đã và đang đưa loài người bước sang một nền văn minh mới hay còn gọi là “văn minh hậu công nghiệp”, “văn minh truyền tin”, “văn minh trí tuệ”.

– Cuộc cách mạng khoa học – công nghệ đã và đang đưa loài người chuyển sang nền văn minh mới vì:

+ Cuộc cách mạng khoa học – công nghệ đã và đang mang lại cho con người một lực lượng sản xuất to lớn: Nhờ những thành tựu vượt bậc của các ngành khoa học cơ bản, xuất hiện các ngành khoa học mới, sáng tạo ra những công cụ sản xuất mới, những nguồn năng lượng mới, những vật liệu mới, những phương tiện mới… phục vụ cho cuộc sống con người.

+ Cuộc cách mạng khoa học – công nghệ đã và đang mang đến cho con người khả năng có thể phát triển hơn nữa sự sáng tạo trong lao động, tạo ra cho con người những năng lực mới: không chỉ giúp con người nối dài các giác quan, tăng thêm sức mạnh cơ bắp mà còn thay thế những thao tác trí tuệ, mở ra một khả năng vô tận trong tìm hiểu và khám phá thế giới.

+ Những thành tựu do cuộc cách mạng khoa học – công nghệ tạo ra đã không ngừng nâng cao mức sống của nhân loại, tạo điều kiện cho con người tiến lên làm chủ thiên nhiên, làm chủ cuộc sống.

Cách mạng Khoa học công nghệ và xu thế toàn cầu hóa
Cách mạng Khoa học công nghệ và xu thế toàn cầu hóa
  1. Xu thế toàn cầu hoá và ảnh hưởng của nó

* Xu thế toàn cầu hoá:

– Từ đầu những năm 80 của thế kỷ XX, trên thế giới đã diễn ra xu thế toàn cầu hoá.

Xét về bản chất, toàn cầu hoá là quá trình tăng lên mạnh mẽ những mối liên hệ những ảnh hưởng tác động lẫn nhau, phụ thuộc lẫn nhau của tất cả các khu vực các quốc gia, các dân tộc trên thế giới.

– Những biểu hiện của xu thế toàn cầu hoá ngày nay:

+ Sự phát triển nhanh chóng của quan hệ thương mại quốc tế.

+ Sự phát triển và tác động to lớn của các công ty xuyên quốc gia

+ Sự sáp nhập và hợp nhất các công ty thành những tập đoàn lớn, nhất là các công ty khoa học – kỹ thuật, nhằm tăng cường khả năng cạnh tranh trên thị trường trong và ngoài nước.

+ Sự ra đời của các tổ chức liên kết kinh tế, thương mại, tài chính quốc tế và khu vực.

* Ảnh hưởng của xu thế toàn cầu hoá:

– Toàn cầu hoá là một xu thế khách quan, là một thực tế không thể đảo ngược. Nó có mặt tích cực và tiêu cực, nhất là đối với các nước đang phát triển.

+ Tích cực:

Thúc đẩy rất nhanh, rất mạnh sự phát triển và xã hội hóa lực lượng sản xuất đưa lại sự tăng trưởng cao (nửa đầu XX, GDP thế giới tăng 2,7 lần, cuối XX tăng 5,2 lần).

Góp phần chuyển biến cơ cấu kinh tế, tiến hành cải cách sâu rộng để nâng cao sức cạnh tranh và hiệu quả của nền kinh tế.

+ Tiêu cực:

Làm trầm trọng thêm sự bất công xã hội, đào hố sâu ngăn cách giàu, nghèo trong từng nước và giữa các nước.

Làm cho mọi mặt hoạt động và đời sống của con người kém an toàn.

Tạo ra nguy cơ đánh mất bản sắc dân tộc và xâm phạm nền độc lập tự chủ của các quốc gia.

Kết luận: Toàn cầu hoá là thời cơ lịch sử, cơ hội rất to lớn cho các nước phát triển mạnh mẽ, đồng thời cũng tạo ra những thách thức to lớn cho tất cả các quốc gia trên thế giới.

* Toàn cầu hóa là một xu thế tất yếu khách quan, không thể đảo ngược do Toàn cầu hóa không phụ thuộc vào ý muốn chủ quan của con người, mà là một xu thế phát triển khách quan, là một thực tế không thể đảo ngược.

+ Trước hết, toàn cầu hóa ra đời là do hệ quả tất yếu của cuộc cách mạng khoa học – công nghệ. Bắt nguồn từ yêu cầu sản xuất và đời sống, cuộc cách mạng khoa học – công nghệ diễn ra trên quy mô lớn, tốc độ nhanh và đạt được những thành tựu kỳ diệu (đặc biệt là trong công nghệ thông tin liên lạc và giao thông vận tải) làm cho nền kinh tế thế giới và sự giao lưu kinh tế, văn hóa thế giới ngày càng mang tính toàn cầu hóa cao và mở rộng khả năng hợp tác toàn cầu trên mọi lĩnh vực.

+ Thứ hai, dưới tác động của cuộc cách mạng khoa học – công nghệ, lực lượng sản xuất phát triển mạnh mẽ, tạo nên những thay đổi lớn về kinh tế, xã hội hình thành một thị trường chung trên thế giới, làm tăng tính phụ thuộc lẫn nhau giữa các quốc gia, dân tộc…

+ Thứ ba, do ảnh hưởng tiêu cực của cuộc cách mạng khoa học công nghệ như:

Vũ khí hủy diệt, sự gia tăng dân số thế giới, tình trạng ô nhiễm môi trường, sự biến đổi khí hậu, sự vơi cạn các nguồn tài nguyên, bệnh tật hiểm nghèo, tai nạn lao động,… đòi hỏi sự hợp tác toàn cầu, sự góp sức chung của nhiều quốc gia để giải quyết.

Như vậy, toàn cầu hóa làm nảy sinh nhu cầu hội nhập quốc tế của tất cả các quốc gia, không phân biệt chế độ chính trị, trình độ phát triển kinh tế, nước lớn hay nước nhỏ, giàu hay nghèo…

Xu thế toàn cầu hóa
Xu thế toàn cầu hóa

Câu hỏi củng cố

  1. Tại sao nói cuộc Cách mạng khoa học kỹ thuật lần thứ hai đã và đang đưa loài người chuyển sang một nền văn minh mới?
  2. Toàn cầu hóa là gì? Biểu hiện? Tại sao nói toàn cầu hóa là một xu thế tất yếu khách quan, không thể đảo ngược?
  3. Trình bày nguồn gốc và đặc điểm lớn nhất của cuộc cách mạng khoa học – kỹ thuật hiện đại. Việt Nam cần phải làm gì trước sự phát triển của cuộc cách mạng này?

Cách mạng khoa học công nghệ và xu thế toàn cầu hóa đã mở ra cho nhân loại muôn ngàn cơ hội mới. Cả thế giới bước sang kỷ nguyên mới- kỷ nguyên của khoa học kỹ thuật.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here